Vogels in Dierenartsencentrum Hoogvliet

Yolanda Elbertse is de dierenarts die zich bezig houdt met vogels in Dierenartsencentrum Hoogvliet.

Yolanda Elbertse

Omdat zij altijd volièrevogels heeft gehouden, was zij al tijdens haar studie geïnteresseerd in de vogelgeneeskunde. De vogelgeneeskunde bestond toendertijd alleen nog maar uit geneeskunde van de industrieel gehouden kip. Andere vogels zoals papegaaien, parkieten en zangvogels kwamen eigenlijk niet aan bod. Alleen op de afdeling pathologie werd er veel onderwijs gegeven over vogels. Yolanda heeft toen af en toe meegedraaid op deze afdeling. Maar omdat ze vond dat ook de geneeskunde van de levende vogel onderwezen moest gaan worden heeft zij, samen met enkele andere enthousiastelingen, een vereniging voor vogelgeneeskunde opgericht. Voor deze vereniging heeft ze vele lezingen op vogelgeneeskundig gebied georganiseerd en erkende vogelspecialisten kunnen bewegen voor het blad te schrijven. Uiteindelijk met het doel dat de faculteit de opleiding op vogelgebied zou gaan verbeteren. Dit laatste is ook gelukt. Met de lange ledenlijst van de vogelvereniging in de hand was de faculteit eindelijk bereid colleges te gaan organiseren over vogelgeneeskunde. Na haar studie is ze verder gegaan met zich in de vogels te verdiepen. En steeds meer vogelliefhebbers weten de weg naar haar praktijk te vinden.

Vogels

Veerproblemen

Omdat vogelgeneeskunde staat en valt met een goede verzorging van het dier heeft zij zich hier altijd hard voor gemaakt. Zeker door haar werkzaamheden voor de afdeling pathologie werd het haar duidelijk dat voedingsdeficiëntie toendertijd één van de grootste doodsoorzaken was. Of dat naast een andere ziekte een voedingsdeficiëntie bestond die verantwoordelijk was voor het slechte verderkleed of iets dergelijks Het blijkt dat veel veerproblemen te voorkomen zijn met een goede voeding. De meeste zaadmengsels die we parkieten, papegaaien en zangvogels geven bevatten onvoldoende vitaminen, mineralen en sporenelementen. Hierdoor hebben veel vogels na een paar jaar last van een minder mooie veerkleur en van buispennen. Buispennen zijn veertjes die niet opgebroken zijn waardoor alle haartjes van de veren nog als een koker aan elkaar zitten. Dit valt meestal het eerste op in de nek (grasparkiet) of de staart (papegaaien). De meeste mensen kennen vaak niet de echte intensiteit van de kleur van hun vogel. Grijs is grijs en blauw is blauw. Maar dat is niet zo. Ik zie vaak parkieten of papegaaien die lang niet zo intens blauw of rood zijn als ze behoren te zijn. Of grijze roodstaarten waarvan het grijs niet intens donker grijs is maar midden tot lichtgrijs. Dit zijn de eerste tekenen dat, in de loop der jaren, onvoldoende vitamines, mineralen en of sporenelenmenten zijn opgenomen. Op zich is dit niet gek als je bedenkt dat zaden maar weinig mineralen en sporenelementen bevatten en dat de meeste vitamines in de zaden maar 6 - 9 maanden houdbaar zijn en eventueel korter onder invloed van licht of lucht. Dit betekent dat er in de meeste zaadmengsels nauwelijks meer vitamines in de zaden zitten als ze in het schap liggen van de dierenspeciaalzaak. Een vogelvoer fabrikant hoeft geen houdbaarheidsdatum te vermelden. En als hij dat wel doet hoeft dat niet te betekenen dat het voer dan nog alle voedingsstoffen ( lees vitamines) bevat en kan bijvoorbeeld betekend dat de zaden nog steeds zullen ontkiemen als je ze in de grond stopt. Een paar fabrikanten hebben zich de eigen regel opgelegd dat zij een houdbaarheidsdatum er op zetten die WEL betekent dat het voer na die datum minder geschikt is als volledig vogelvoer. 'Harrison' is een fabrikant die zich heeft toegelegd op de samenstelling van een volwaardige voeding voor vogels. Om te zorgen dat de vogel alle voedingsstoffen binnen krijgt en niet selectief de goede dingen laat liggen is Harrison een brokvoeding. Een grijze roodstaart heeft naast een voeding met voldoende vitamine ook zonlicht nodig om vitamine D actief te maken. Wij mensen maken van een inactieve voorloper van vitamine D het actieve vitamine D door de zon op onze huid. Dit geldt ook voor de meeste apen. Maar bijna alle andere diersoorten doen dit op een andere manier. De grijze roodstaart echter heeft ook verplicht zonlicht nodig, het UV-B deel uit het zonlicht. UV-B komt echter niet door vensterglas heen. Een grijze roodstaart moet daarvoor dus óf echt elke dag een paar minuten naar buiten, óf moet naast een goede voeding een preparaat er bij krijgen om dit actieve vitamine D binnen te krijgen. Pas met deze aanpassing zal het verenkleed van de grijze roodstraat helemaal optimaal worden. Als je de voeding herstelt blijk je in 80 - 90 % van de gevallen geen veerproblemen meer te hebben. Bij Afrikaanse papegaai-achtige en grasparkieten kan er echter ook een virus infectie mee spelen, het circovirus of PBFD. Daarnaast zijn er nog andere ziekteverwekkers bekend zoals mijten.

Veerplukken

Één van de veel voorkomende veerproblemen is het veren plukken, iets wat met name bij papegaaien en parkieten voorkomt. In het wild brengt een papegaai of parkiet zijn dag door met voedsel zoeken, sociaal gedrag, zijn omgeving afscannen op roofdieren en zijn vacht verzorgen. In de huiskamer nemen we een aantal tijdrovende tijdsbestedingen voor de vogel weg. Voedsel zoeken hoeft hij niet meer. Hij heeft bovendien zijn voer binnen een paar minuten al op. Zijn omgeving afscannen op roofdieren is niet meer mogelijk. Zijn sociaal gedrag is gezien onze tijdsbesteding maar een aantal minuten tot een uur mogelijk. En wat moet een vogel nu verder doen met zijn tijd. En vliegen is vaak niet mogelijk in de huiselijke omgeving. Dan blijft er wel erg veel tijd over om je veren te poetsen. Bovendien leven bijvoorbeeld amazone papegaaien in het wild vaak in een omgeving met een luchtvochtigheid van 90 %, terwijl onze huiskamer maar 70 % luchtvochtig is. Doordat de huid daardoor waarschijnlijk droger en trekkerig aanvoelt versterkt dit soort dingen het veren poetsen enorm. En na een bepaalde tijd gaat overdreven verenpoetsen over in veren plukken. Omdat er dus heel veel factoren meespelen met het veren plukken zullen er soms heel wat veranderingen moeten plaatst vinden voordat het veren plukken stopt. Met name bij de grijze roodstaart moeten we het in de voeding zoeken. Niet alleen de juiste voeding, Harrison bird voeding, aangevuld met product om de vitamine D en Ca huishouding op pijl te houden zoals Avi X sunshine faktor (zie hiervoor) maar ook juist bij de grijze roodstaart helpt het verstoppen van het voedsel in speeltjes enorm. Zodat de vogel een paar uur zoet kan zijn met het vinden van het voedsel. Bij de Amazones kunnen allerlei speeltjes goed werken. Daarnaast moeten juist de Amazones in een erg vochtige omgeving geplaatst worden. Zoek de vochtigste plek in uw (huis)kamer (keuken) op en zet u vogel daar neer. (Als u uw amazone in de keuken huisvestigt zorg u er dan wel voor dat u uw tefalpannen nooit laten oververhitten. Liever zelfs niet meer met tefalpannen werken. Als een tefalpan oververhit raakt dan komt er een lichte walm vanaf. Voor ons is deze walm totaal niet schadelijk, maar vogels kunnen er acuut 'allergisch' op reageren en kunnen overlijden.) Ook het meerdere keren per dag sprayen met water via uw kamerplanten spuit zorgt ervoor dat de huid in een betere conditie komt. Ara's brengen in de vrije natuur erg veel tijd door met vliegen. Het zou het mooiste zijn als dit bij ons ook zou kunnen plaatsvinden, maar ik begrijp dat dit in een huiselijke omgeving vaak niet te verwezenlijken is.

Ademhalingsproblemen

Ook ademhalingsproblemen worden vaak veroorzaakt door vitaminedeficiënties. Met name vitamine A is erg belangrijk voor de weerstand van je slijmvliezen. Met name de longen en de luchtwegen zijn de slijmvliezen die daardoor gevoeliger worden voor infecties. Zoals bij de veerproblemen aangegeven zijn de eerste tekenen van een voedingsdeficientie aan de veren zichtbaar. Mis je de verandering van de kleur-intensiteit, of het ontstaan van buispennen in het verenkleed en blijf je hetzelfde voer geven dan zal het effect van de voedingsdeficiëntie niet alleen de huid beïnvloeden maar ook andere organen. Het eerste andere orgaan waaraan we dit met een zeer grote regelmaat merken is de longen of eigenlijk het gehele ademhalingsorgaan. Een vogel ademt veel efficiënter als wij zoogdieren. Bij ons zoogdieren kan de zuurstof uit onze longen alleen naar het bloed getransporteerd worden in de paar seconden tussen in- en uitademen. Alleen die paar seconden zit er zuurstofrijk bloed in het diepste van de longen, de longblaasjes. Bij de vogel gaat het in- en uitademen niet beide via de luchtpijp. De inademingslucht gaat direct van de neus naar de luchtzakken en daarna via de 'achterkant' de longen in. De uitademingslucht gaat wel via de luchtpijp de longen uit. Dan passeert het de stembanden van de vogel waardoor de vogel kan zingen of praten. Er is bij de vogel een cirkelsysteem. Hierdoor zijn de longen eigenlijk altijd met zuurstofrijke lucht gevuld en dus kan er altijd uitwisseling plaatst vinden van het zuurstof naar het bloed. Hierdoor kan een vogel zoveel meer spieren aan het werk houden dan een zoogdier, waardoor een vogel in staat is uren te vliegen. De eerste tekenen van een vogel die moeite heeft met ademen is dan ook stoppen met vliegen of veel klauteren (zuurstofverbruiker nummer 1) en minder zingen of praten (luchtverbruiker nummer 2). Als de vogel nog benauwder wordt dan zal de vogel ook in rust zwaar zitten ademen. Dus op het moment dat je merkt aan een op stok zittende vogel dat ie benauwd is, is ie dus al bijzonder zwaar benauwd. Op het moment dat de weerstand van de longen verminderd is door een voedingsdeficientie kunnen schimmels en bacteriën makkelijker aanslaan. Papegaaien en parkieten hebben met name last van een schimmelinfectie die dan toeslaat. Deze schimmelinfectie (aspergillose) is met alleen medicatie moeilijk of zelfs niet onder controle te brengen. Altijd moet de voeding aangepast worden en als het een schimmelprop in de luchtwegen is zal er operatief ingegrepen moeten worden. Ademhalingsproblemen zijn grotendeels te voorkomen door een goede voeding te geven. Harrison is bijvoorbeeld zo'n goede voeding. Harrison bevat alle vitamine, mineralen en sporenelementen die een vogel nodig heeft. Bij een grijze roodstaart kan Harrison het beste gecombineerd worden met een Avi X sun shine faktor om de calcium vitamine D huishouding op peil te houden.